Conmemoramos a chegada do Nautilus

Un ano máis, a Sociedade Jules Verne de Vigo, celebra a efeméride do 18 de febreiro diante da estatua do escritor francés nas avenidas coa asistencia de numerosos vernianos. Ese día de 1868, o submarino Nautilus, ao mando do capitán Nemo e co profesor Aronnax, o seu asistente Conseil e o arpoador Ned Land a bordo, entra na ría de Vigo. Os feitos son relatados no oitavo capítulo da segunda parte da novela Vinte mil leguas baixo dos mares. O submarino dirixíase cara a Rande para encher a súa caixa cos tesouros dos galeóns afundidos en 1702.

Dez anos despois, en 1878, produciríase a primeira visita real do escritor a bordo do seu iate Saint Michel III, pasando uns memorables catro días na nosa cidade.

Este sábado 19 de febreiro, ás 13 horas, un nutrido grupo de afeccionados e amigos da SJVV, demos lectura ao capítulo dito. Contamos coa asistencia, en representación do Concello de Vigo, da Concelleira de Normalización Lingüística, Uxía Blanco, que desculpou a presenza do alcalde que se atopaba no acto de homenaxe aos mortos e desaparecidos no afundimento do barco Villa de Pitanxo

VIGO LE A VERNE

Sábado, 19 de febreiro de 2022

Estatua de Jules Verne nas Avenidas

13.00 horas

Este sábado 19 de febreiro de 2022 festexamos a efeméride literaria da entrada do submarino Nautilus do capitán Nemo en 1868 na ría de Vigo, segundo o capítulo ‘A baía de Vigo’ da novela ’20.000 leguas baixo dos mares’, de Jules Verne. Achégate e participa coa Sociedade Jules Verne de Vigo na lectura pública do capítulo ante o monumento ao escritor no Náutico.

Presentación dunha nova edición das Vinte mil leguas

O martes 15 de febreiro presentouse no MARCO de Vigo unha nova edición da novela Vinte mil leguas baixo dos mares.

Trátase dunha edición facsimilar da edición de Editorial Sopena de 1935. Además inclúe o texto La escuadra de plata, do que fora cronista oficial da cidade de Vigo na década anterior á guerra civil española, Avelino Rodríguez Elías. Finalmente tamén inclúe un prólogo de Francisco Vázquez, bibliófilo, vernófilo, exalcalde de A Coruña e exembaixador de España no Vaticán.

O acto foi presentado polo noso presidente Eduardo Rolland, e contou coa presenza do escritor e catedrático de Literatura José María Paz Gago, da presidenta da Diputación Provincial de Pontevedra e Teniente de alcalde de Vigo Carmela Silva, o prologuista Francisco Vázquez e o alcalde de Vigo Abel Caballero.

Así celebramos o Día de ler a Verne 2022

Este ano tivemos dous actos para conmemorar esta data.

Por unha banda, no IES Castelao, e co impulso dos profesores e vernianos Sara Alonso, Antonio Giráldez e Julio Ástor. celebráronse varias sesións de achegamento á figura e á obra de Verne, con grupos de ESO na biblioteca e con 1º de Bacharelato no Paraninfo. Pensamos que serviron para espertar ou afianzar o interese polo escritor internacional, tan vencellado á nosa cidade.

Por outra banda,participamos na convocatoria internacional de lectura virtual promovida pola SHJV, vía Zoom, cortesía do ilustre coleccionista, investigador e erudito verniano Jean-Michel Margot.

Día de ler a Verne 2022

A SHJV (Sociedad Hispánica Jules Verne) ven celebrando desde hai algúns anos o Día de Ler a Verne, conmemorando a data de nacemento do escritor, o 8 de febreiro de 1828. A nosa sociedade, SJVV, colabora con esta iniciativa desde o ano 2019. Ese ano, 2019, celebrouse no IES Castelao. No ano 2020 celebrouse na Biblioteca Pública Neira Vilas.


No ano 2021, por mor da pandemia, como se sabe, non se puideron celebrar eventos públicos nin en Vigo nin en Galicia nin en boa parte do mundo. Por tanto, celebrouse de xeito virtual. 

Por segundo ano, dadas as condicións sanitarias actuais, a edición será virtual, pero eso non so non nos desanima, senón que máis ben motivanos a reunirmonos novamente.


O gran coleccionista e investigador verniano, Jean-Michel Margot, pon a disposición dos afeccionados de todo o mundo unha sala de videoconferencia na plataforma Zoom. Teremos tres salas: español, inglés e francés. As outras linguas do estado español son benvidas. Calquera persoa que desexe participar deberá inscribirse na ligazón que esta sociedade facilita. A sala estará aberta desde as 23.00 do luns 7 de febreiro, ata as 23:00 do martes 8 de febreiro. 

Os participantes seleccionarán o seu propio texto e a lingua na que lerán.

Os interesados poden obter a ligazón para inscribirse na videoconferencia escribindo un correo á SJVV: info@vigoverne.com

Resumo do ano 2021

Despedimos o ano 2020 ─ano I da era COVID─ con azos para o 2021. Entendiamos que este ano sería o da victoria final sobre a pandemia. As actividades da SJVV víronse afectadas, que non anuladas, pola situación sanitaria. A victoria non chegou e o 2021 foi o ano II da era COVID. Malia que as dificultades continuaron e, mesmo co cansanzo e fartura dos máis entusiastas socios, a Sociedade Jules Verne de Vigo mantivo o nivel e a presenza no universo verniano-vigués.

Día de ler a Verne

A SHJV (Sociedad Hispánica Jules Verne) ven celebrando desde hai algúns anos o Día de Ler a Verne, conmemorando a data de nacemento do escritor, o 8 de febreiro de 1828. A nosa sociedade, SJVV, colabora con esta iniciativa desde o ano 2019. Ese ano, 2019, celebrouse no IES Castelao. No ano 2020 celebrouse na Biblioteca Pública Neira Vilas.

O ano 2021 celebrouse de xeito virtual. O gran coleccionista e investigador verniano, Jean-Michel Margot, puxo a disposición dos afeccionados de todo o mundo unha sala de videoconferencia na plataforma Zoom. Diversos vigueses, socios ou non, participaron nesa multiconferencia entre os días 7 e 8 de febreiro. Os participantes seleccionaron o seu propio texto e a lingua na que leron.

A SJVV na SER

O día 12 de marzo de 2021, a cadea SER emitiu o seu programa matinal Hoy por hoy, dirixido pola periodista Ángels Barceló, desde o MARCO de Vigo. O programa contou con dous ilustres vernianos: Domingo Villar e Eduardo Rolland. Foi unha oportunidade para insistir na relación entre Verne e Vigo. Tal como recoñeceu a periodista Barceló, é ben coñecido por un público moi amplo a chegada na ficción do Nautilus a baía de Vigo, pero non é tan coñecido o feito de que o escritor visitara por dúas veces a nosa cidade.

Presentación de Unha fantasía do doutor Ox

Tal como estaba previsto, celebrouse a presentación da primeira edición en galego de Unha fantasía do doutor Ox. O acto tivo lugar na magnífica hemeroteca da Escola Municipal de Artes e Oficios de Vigo, o mércores 28 de abril ás oito da tarde. A presencia de público pode considerarse satisfactoria na actual situación sanitaria. O cumprimento do protocolo COVID foi estrito, polo que agradecemos a paciencia e comprensión dos asistentes.

O acto foi presentado polo presidente da Sociedade Jules Verne de Vigo, o xornalista Eduardo Rolland que repasou brevemente a traxectoria da nosa sociedade e a actual estreita colaboración coa Sociedad Hispánica Jules Verne.

A continuación, Jose Garabatos, na sua cualidade de responsable das relacións entre ambas sociedades, a hispánica e a viguesa, explicou a xestación do proxecto por parte da SHJV e a posterior colaboración da SJVV. Seguidamente, Rolland presentou a tradutora, Tamara Aymerich, doutoranda no grupo de Tradución e Paratradución da Universidade de Vigo e Mestrado en Profesorado de Secundaria e Bacharelato. A parte da súa actividade académica, exerce profesionalmente de tradutora e intérprete. Entre as súas traducións publicadas atópanse: ‘O mago de Oz’ e ‘Drácula’, publicados por Baia, La niñita de la vocecita, Textos seleccionados, Horas contadas, Fuerzas Opuestas e Los invasores de Marte. Tamara salientou algúnas aspectos do seu traballo. O francés anticuado do século XIX e os numerosos términos técnicos e científicos, foron probablemente as maiores dificultades.

APP para dispositivos Android

No mes de maio presentamos unha app para dispositivos android que percorre os lugares de interese verniano de Vigo. Estes lugares son os que visitou o escritor francés ou os que presentan algún tipo de relación con el.

Como é sabido, Verne estivo en dúas ocasións nesta cidade: en 1878 e en 1884. Moitos dos lugares que visitou permanecen case como os atopou, mentres que outros teñen mudado radicalmente, non sendo sempre doado identificalos a partir das informacións existentes. Aínda así, podemos facernos unha idea moi aproximada da súa estadía.

A aplicación está, polo momento, en castelán, pensando nos visitantes que cheguen a Vigo procedentes de todo o mundo hispánico. Estamos traballando nas versións en galego e en inglés.

III Congreso Internacional. Palma de Mallorca

Palma de Mallorca acolle a terceira edición desta cita mundial na que participan os maiores expertos na figura do escritor francés.

A Sociedade Jules Verne de  Vigo (SJVV) participou activamente no III Congreso Internacional Jules Verne, que se celebra na cidade de Palma de Mallorca dende o 10 ao 12 de novembro de 2021, coa participación dos máis destacados expertos mundiais na figura do escritor francés.

Na sesión da mañá do mércores 10 de novembro, Jesús Souza presentou a súa ponencia titulada “Nota sobre las Ciencias Naturales en la obra de Julio Verne 20.000 leguas de viaje submarino”. Na sesión de tarde, Eduardo Rolland presentou a súa comunicación titulada “Verne siglo XXI: una cartografía de su popularidad”, un estudo no que a través de ferramentas de análise web demostra a relevancia que segue a manter o escritor nos nosos tempos, cando continúa a inspirar películas, comics ou videoxogos, ao tempo que as súas obras seguen a ser reeditadas con gran forza.

O V Congreso Internacional celebrarase en Vigo en 2028

Foi sen dúbida a guinda perfecta para un ano difícil.

Vigo organizará no ano 2028 o V Congreso Internacional Jules Verne, que coincidirá co Bicentenario do escritor e que recollerá a testemuña do cuarto congreso, que se celebrará en 2024 en Bogotá e Cartaxena de Indias, en Colombia.

A decisión foi anunciada pola Sociedade Hispánica Jules Verne (SHJV), organización internacional que reúne a expertos de máis dunha vintena de países relacionados co autor francés e que convocou os tres primeiros congresos internacionais en Barcelona (2013), A Habana (Cuba, 2017) e o último este pasado mes de novembro de 2021 en Palma de Mallorca, no que participaron varios membros da Sociedade Jules Verne de Vigo ( SJVV), asociación cultural fundada en 2012 e cuxo labor é divulgar a estreita relación entre o escritor e a cidade olívica. A organización do congreso farase conxuntamente co traballo tanto da  SHJV como da  SJVV, que comparten a algúns dos seus socios.

Agora, a directiva da  SHJV vén de anunciar os congresos para as dúas próximas edicións, cumprindo a alternancia de celebrar estes encontros internacionais en América e Europa. Desta forma, Colombia será a sede do próximo congreso de 2024, que se repartirá entre as cidades de Bogotá e Cartaxena de Indias.

Agora comeza un 2022 cheo de novas arelas. Dende a Sociedade Jules Verne de Vigo, desexamos que, desta vez si, deixemos atrás os problemas sanitarios destes dous últimos anos e poidamos reemprender as nosas actividades con total normalidade.

MOBILIS IN MOBILI

A SHJV designa a Vigo sede do V Congreso Internacional Jules Verne 2028

Será no ano do Bicentenario, e Vigo recollerá a testemuña do cuarto congreso mundial que se celebrará en Bogotá e Cartaxena de Indias en 2024

Vigo organizará no ano 2028 o V Congreso Internacional Jules Verne, que coincidirá co Bicentenario do escritor e que recollerá a testemuña do cuarto congreso, que se celebrará en 2024 en Bogotá e Cartaxena de Indias, en Colombia.

A decisión foi anunciada esta fin de semana pola Sociedade Hispánica Jules Verne (SHJV), organización internacional que reúne a expertos de máis dunha vintena de países relacionados co autor francés e que convocou os tres primeiros congresos internacionais en Barcelona (2013), A Habana (Cuba, 2017) e o último este pasado mes de novembro de 2021 en Palma de Mallorca, no que participaron varios membros da Sociedade Jules Verne de Vigo ( SJVV), asociación cultural fundada en 2012 e cuxo labor é divulgar a estreita relación entre o escritor e a cidade olívica. A organización do congreso farase conxuntamente co traballo tanto da  SHJV como da  SJVV, que comparten a algúns dos seus socios.

Agora, a directiva da  SHJV vén de anunciar os congresos para as dúas próximas edicións, cumprindo a alternancia de celebrar estes encontros internacionais en América e Europa. Desta forma, Colombia será a sede do próximo congreso de 2024, que se repartirá entre as cidades de Bogotá e Cartaxena de Indias.

“Apenas un mes después de la finalización del III Congreso Internacional Verniano, celebrado en el pasado mes de noviembre en Palma de Mallorca, España, la Sociedad Hispánica Jules Verne trae hoy dos buenas noticias a compartir con sus seguidores: hemos seleccionado las sedes de los próximos Congresos”, explicou a Sociedad Hispánica nun comunicado: “El IV Congreso Verniano se celebrará en 2024 en América, en Colombia, con un nuevo formato y en dos ciudades: Bogotá y Cartagena. El V Congreso, para marcar el 200 aniversario del nacimiento de Jules Verne en 2028, regresa a Europa y se celebrará en la ciudad de Vigo, en España”.

Dúas razóns apuntan a que Vigo fose elixida como sede para a cita mundial máis importante nos estudos do universo Verne, un autor que segue vixente cando están a piques de cumprirse dous séculos do seu nacemento en Nantes en 1828. Dunha parte, a propia existencia da  Sociedade Jules Verne de Vigo, asociación cultural que conta cunha vintena de socios e socias relacionadas co mundo da ciencia, a educación, a universidade, a edición ou a cultura. Doutra banda, no éxito da candidatura foi decisiva a estreita relación entre Jules Verne e Vigo, posta de relevo nos últimos anos pola  SJVV. Verne visitou Vigo en dúas ocasións, en 1878 e 1884, en dúas estancias de varios días nas que chegou a bordo do seu luxoso iate o ‘Saint Michel III’. Ademais, o escritor fixo á ría de Vigo protagonista dunha das súas máis importantes novelas, todo un clásico recoñecido mundialmente como é ’20.000 leguas baixo dos mares’. Nesta novela dedica todo un capítulo titulado ‘A baía de Vigo’ á batalla de Rande de 1702 e ao rescate dos seus tesouros polo capitán Nemo a bordo do submarino  Nautilus.

O V Congreso Internacional Jules Verne reunirá, como vén sendo habitual nas tres edicións anteriores celebradas, a expertos mundiais na figura do escritor francés, coa presentación de novos estudos sobre a súa obra e legado. No último congreso, celebrado hai un mes en Palma de Mallorca, participaron estudosos de Canadá, Colombia, Estados Unidos, Francia, Noruega, Alemaña, Italia, Perú, Arxentina, Croacia e España. Ademais, desde Vigo presentáronse dúas comunicacións, a cargo de dous socios da  SJVV: o xornalista Eduardo  Rolland presentou o estudo ‘Jules Verne século  XXI: cartografía da súa popularidade’, sobre o impacto que o autor segue tendo na cultura, con adaptacións ao cinema, series, videoxogos ou literatura. O catedrático da Universidade de Vigo Jesús Souza  Troncoso presentou en Mallorca outro relatorio titulado ‘A ictiofauna de 20.000 leguas’, na que analizou a fauna mariña que aparece na novela. Tamén asistiu ao congreso de Palma a profesora  Stella  Maris González  Valbuena, tamén socia da  Sociedade Jules Verne de Vigo.

Que Vigo fose escollida sede desta cita mundial supón un orgullo á vez que un reto para a  Sociedade Jules Verne de Vigo, que comeza xa a traballar para que a cita de 2028 está ao máximo nivel internacional, nun ano ademais tan emblemático como o do bicentenario de Verne, o que dará aínda máis relevo a este evento. Traballaremos man a man coa Sociedade Hispánica Jules Verne, que distinguiu á cidade con esta elección ante a que expresamos o noso agradecemento.

A  Sociedade Jules Verne de Vigo foi fundada no ano 2012 e está inscrita no rexistro de asociacións culturais da Xunta de Galicia e do Concello de Vigo. Entre as súas actividades, está a organización todos os anos, en torno ao 18 de febreiro, da celebración da entrada do submarino Nautilus na ría de Vigo, unha efeméride literaria que coincide con esa data. Tamén organizamos o Día de Ler a Verne, con lecturas que en anos diversos realizáronse en centros educativos como colexios e institutos ou a Biblioteca  Neira Vilas.

Ademais, a  SJVV contribúe editorialmente á difusión da relación entre Verne e Galicia. Así, este ano 2021 presentou a primeira versión en  galego da obra ‘Doutor  Ox’, con tradución da filóloga Tamara Aymerich e editada por Edicións  Paganel a iniciativa da  SHJV. Ademais, no ano 2019, editamos en versión facsímile o capítulo ‘A baía de Vigo’ da novela ’20.000 leguas de viaxe submarina’, cando se cumprían 150 anos da súa publicación orixinal en Francia no ‘ Magasin d’Éducation  et de  Récréation’.

Ademais, membros da  Sociedade Jules Verne de Vigo participamos nos tres primeiros congresos internacionais, presentando comunicacións en Barcelona (2013), A Habana (2017) e Palma de Mallorca (2021).

Por outra banda, a  SJVV xa organizou en 2017 un Encontro Internacional ‘De Verne a Vigo’, que reuniu na cidade a destacados expertos mundiais como o italiano  Piero  Gondolo  della Riva. Así mesmo, a sociedade colaborou co  Concello de Vigo e o museo Marco de Vigo na Exposición ‘Verne:os límites da imaxinación’, na que, xunto coa concellería de Cultura, conseguimos traer á cidade a un  biznieto de Verne, o escritor e xornalista  marsellés Jean Michel Verne.A intensa actividade da  Sociedade Jules Verne de Vigo pode seguirse a través do seu portal web (www.vigoverne.com) , onde ademais os seus membros publican  recensiones e artigos sobre a obra e a actualidade relacionada co novelista e onde está ao dispor do público material diverso, tamén dispoñible para centros educativos. Así mesmo, colaboramos con diversos medios de comunicación para promocionar a relación entre Verne e Vigo, que consideramos unha imaxe de marca moi importantes, produto do cal se realizaron nos últimos anos reportaxes documentais sobre este tema en canles tanto estatais como internacionais, como o franco-alemán ARTE.

A Sociedade Jules Verne de Vigo presenta novas investigacións no III Congreso Internacional

Palma de Mallorca acolle a terceira edición desta cita mundial na que participan os maiores expertos na figura do escritor francés.

A Sociedade Jules Verne de  Vigo (SJVV) participou activamente no III Congreso Internacional Jules Verne, que se celebra na cidade de Palma de Mallorca dende o 10 ao 12 de novembro de 2021, coa participación dos máis destacados expertos mundiais na figura do escritor francés.

Na sesión da mañá do mércores 10 de novembro, Jesús Souza presentou a súa ponencia titulada “Nota sobre las Ciencias Naturales en la obra de Julio Verne 20.000 leguas de viaje submarino”. O catedrático da Universidade de Vigo, experto en zooloxía mariña, fixo un apaixonante repaso das criaturas que van aparecendo na novela do escritor de Nantes, que se converte nun adianto das ciencias oceanográficas que están a comezar a súa andaina no ano 1870, cando comeza a publicarse por entregas esta obra.

Na sesión de tarde, Eduardo Rolland presentou a súa comunicación titulada “Verne siglo XXI: una cartografía de su popularidad”, un estudo no que a través de ferramentas de análise web demostra a relevancia que segue a manter o escritor nos nosos tempos, cando continúa a inspirar películas, comics ou videoxogos, ao tempo que as súas obras seguen a ser reeditadas con gran forza. Os resultados deste traballo asombran polo formidable impacto que  Verne mantén na actualidade.

O III Congreso Internacional Jules Verne está organizado pola Sociedad Hispánica Jules Verne, e continúa os congresos xa celebrados en Barcelona (2013) e A Habana, Cuba (2017). Esta edición do congreso segue a modalidade presencial e virtual, puidendo ser seguido en streaming en directo. Aínda as dificultades por mor da pandemia, tres socios da Sociedade Jules Verne de Vigo asistiron a este congreso de Palma: os xa referidos Jesús Souza e Eduardo Rolland, ademais da profesora Stella Maris González Balbuena, participante tamén nas actividades e conferencias.

Entre os participantes no III Congreso Internacional Jules Verne están o experto italiano Piero Gondolo della Riva e outros investigadores como valenciano Jesús Navarro Faus, o catalán Pasqual Bernat, o mallorquín Nicolás Moragues, o madrileño Juan Antonio Saez ou o cubano Ariel Pérez.

No congreso foron presentadas as últimas obras publicadas sobre Verne no mundo, entre elas varias nas que a Sociedade Jules Verne de Vigo foi protagonista, como a edición en galego da obra ‘Doutor Ox’ ou a edición facsímile do capítulo ‘A baía de Vigo’, de “20.000 leguas baixo dos mares”, que foi traducida e publicada pola SJVV no ano 2019 coincidindo co sesquicentenario da súa aparición en Francia.

O III Congreso Internacional Verniano comeza o 10 de novembro

Finalmente, o III Congreso de Palma de Mallorca vai poder desenvolverse dun xeito mixto, presencial e virtual.

A Sociedade Jules Verne de Vigo estará representada polas ponencias presentadas por Jesús Souza Troncoso e Eduardo Rolland Etchevers.

No caso de Jesús Souza, trátase de Nota sobre las Ciencias Naturales en la obra de Julio Verne. Eduardo Rolland presentará Verne sigo XXI. Datos y gráficos para la cartografía de su popularidad.

Desexámoslles aos dous éxito nas súas comunicaciones; éxito que parece garantido dado o interese dos temas que tratarán e a recoñecida solvencia dos ponentes.

Ruta polos lugares vernianos de Vigo: APP

Presentamos unha app para dispositivos android que percorre os lugares de interese verniano de Vigo. Estes lugares son os que visitou o escritor francés ou os que presentan algún tipo de relación con el.

Como é sabido, Verne estivo en dúas ocasións nesta cidade: en 1878 e en 1884. Moitos dos lugares que visitou permanecen case como os atopou, mentres que outros teñen mudado radicalmente, non sendo sempre doado identificalos a partir das informacións existentes. Aínda así, podemos facernos unha idea moi aproximada da súa estadía.

A aplicación está, polo momento, en castelán, pensando nos visitantes que cheguen a Vigo procedentes de todo o mundo hispánico. Estamos traballando nas versións en galego e en inglés.

O primeiro que se atopa o usuario é un menú con catro opcións:

  1. Na opción Ruta urbana, accédese a seguinte pantalla:

Premendo en cada botón, aparecerá sobre o mapa de Vigo un marcador coa localización correspondente. No botón Usuario, aparecerá a posición do propio usuario, se este ten o GPS activado. O botón Mostrar todos, mostra os marcadores de tódas as loca.lizacións. No botón Volver, vólvese ao menú principal.

Ao premermos no marcador vermello, accedemos á información asociada a esa localización:

2. Na opción Otras localizaciones, accédese a outro mapa con localizacións fóra da cidade e, mesmo, na ría:

O funcionamento é idéntico ao xa explicado. Se prememos no marcador vemos a información:

3. No botón SJVV accédese a web da Sociedade Jules Verne de Vigo.

4. Na opción Vídeo, cárgase o video Verne and Vigo, producido por Gciencia e elaborado por Eduardo Rolland.

Esta app está feita coa ferramenta aberta APP Inventor 2, desenvolvida polo Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (MIT). Polo momento so é posible crear apps para dispositivos móbiles con sistema operativo Android e non para IOS. Fontes do MIT anuncian a próxima creación dun Inventor para IOS, pero aínda non está dispoñibel.

Para descargar a app, cómpre ler o seguinte código QR co lector do móbil e seguir as instruccións:

A app ten a garantía de seguridade da Sociedade Jules Verne de Vigo, pero durante o proceso de instalación, é posible que o móbil amose alertas de perigo xa que non é unha app procedente ta tenda oficial de Google ou Samsung ou calquera outra.

Licencia de Creative Commons

Texto e imágenes bajo una licencia de Creative Commons Reconocimiento-NoComercial-CompartirIgual 4.0 Internacional.